Luisteren
Luisteren gebruiken we om taal te leren en taal gebruiken we om te communiceren. Taal maakt ons ook bewust van onze innerlijke structuur. Volgens de taalkundige Noam Chomsky bezit de menselijke geest een aangeboren structuur, een universele grammatica, en is zelfs een fundamentele begripsvorming al aanwezig. Taal is dus meer dan alleen praten. Taal brengt deze structuur naar boven, en zo kunnen we een geheugen vormen dat over de tijd heenreikt.
Een structuur is een ontwerp waarmee je kunt proberen de werkelijkheid te begrijpen. Kleine kinderen zoeken voortdurend naar structuur en zijn daarom altijd met taal bezig. Zo leren ze hun omgeving begrijpen. De z.g. “private speech”, het in jezelf en tegen voorwerpen praten, is een noodzakelijke stap in hun ontwikkeling. Evenals alle rijmpjes en liedjes die ze zingen en de klapspelletjes die ze spelen.
De stem en het gehoor volgen elkaar. Daarom is het ontwikkelen van het luistervermogen van groot belang voor het leren van de taal en voor het ontwikkelen van onze verbale vermogens.
Beelddenken
Op zich is beelddenken een natuurlijke eigenschap die we allemaal bezitten. Verbeelding hebben we nodig om te overleven. Daardoor kunnen we een situatie van tevoren inschatten. Beelddenkers maken meer gebruik van hun verbeelding dan andere mensen.
Als ze iets leren, willen ze dat het liefst voor zich zien. Ze willen ook zien wat ze horen. Luisteren is niet hun sterkste kant. Omdat ze visueel denken en klanken slecht onderscheiden, hebben beelddenkers soms moeite met het begrijpen van symbolen zoals letters, cijfers en woorden. Hierdoor kunnen ze de symptomen van dyslexie ontwikkelen. Wel eens een blaadje zien dwarrelen en gedacht dat er een muis liep? Zo ziet de beelddenker een “b” en denkt een “d” te zien. Dan wordt de verkeerde klank aan het woord verbonden en de betekenis is zoek. Maar de verbeelding biedt uitkomst en wordt ingezet om de betekenis alsnog te vinden. Je zou dyslexie ook “creatief lezen” kunnen noemen.
Dyslexie is een probleem met het koppelen van klanken aan tekens, en heeft dus zowel met kijken als met luisteren te maken. Daarom is het belangrijk om ze enerzijds te leren om de verbeelding in banen te leiden en anderzijds het luistervermogen te ontwikkelen.
Luisteren en tijd
Luisteren heeft ook te maken met ons besef van tijd. Geluid heeft tijd nodig. Bedenk maar eens hoe het zou zijn als je een symfonie van Mozart in één klap binnen kreeg. Een beeld heeft geen tijd nodig. Dat komt in een flits binnen en wordt in zijn geheel opgeslagen. Een beeld kan wel ruimtelijke informatie bevatten, maar het is juist geluid dat ons met de ruimte verbindt. Tijd en ruimte kun je namelijk niet apart nemen.
Zien is dus niet zo ruimtelijk als we wel denken. Beelddenkers zijn zich vaak weinig bewust van de ruimte om hen heen en van hun eigen plek daarin. Vooral de ‘denkers’ onder hen leven meer in hun hoofd dan in de werkelijkheid. Ze hebben weinig verbinding met hun lichaam. De beelden in hun hoofd volgen elkaar flitsend op. Het tempo van hun lichaam voelen ze niet aan. De eigen stem kan de beelddenker bewust maken van zijn lichaam en van zijn positie in de ruimte en de tijd. Van dit principe maak ik in de therapie gebruik.
Luisteren voor beelddenkers
Beroemde mensen die als voorbeeld van beelddenkers worden genoemd, zoals Einstein en Leonardo da Vinci hadden ook een sterke verbale kant. Leonardo da Vinci was een veelzijdig wetenschapper en kunstenaar. Hij hechtte grote waarde aan het evenwicht tussen logica en verbeelding, tussen wetenschap en kunst. In zijn gedachtegoed en in het materiaal dat hij heeft achtergelaten kunnen we inspiratie vinden.
Mijn therapieruimte is dan ook meer een atelier waar gewerkt kan worden aan het zoeken naar dit evenwicht. Naast de mentale oefeningen om het visuele denken in beelden structuur te geven en de creatieve oefeningen om er expressie aan te geven, laat ik ook naar Mozart luisteren en hardop voorlezen uit Shakespeare.
Een woord kan duizend beelden waard zijn.
Listening Fitness
Listening Fitness is gebaseerd op het werk van Dr. A. Tomatis, een Franse KNO-specialist, die de eerste luistertherapie ontwikkelde die gebruik maakte van geluidsstimulatie.
Paul Madaule, directeur van het Listening Centre in Toronto ontwikkelde met zijn team de LiFT®, de Listening Fitness Trainer, een draagbaar apparaat voor luister- en stemtraining. Hiermee kan de luistertherapie op een breder terrein ingezet worden, met name in het onderwijs.
Bij Spotlight wordt de LiFT® vooral gebruikt om beelddenkers bewust te maken van hun verbale kant. In combinatie met visueel gerichte therapie levert dit goede resultaten op.
Links
Aanbevolen boeken
‘When listening comes alive’, Paul Madaule
‘De gave van dyslexie’, Ron Davis
Spotlight
Lot Blom, Listening Fitness Instructor, DDA Facilitator
Zandhofsestraat 48
3572 GH Utrecht
Telefoon 030 - 271 00 05 of 06 224 524 63
E-mail spotlight@dyslexie-info.nl